Дене температурасы және жылу мөлшері

📖 Түсіндірме

Дене температурасы – оның ішіндегі бөлшектердің орташа жылдамдығы мен энергия деңгейінің көрсеткіші. Температураның көтерілуі бөлшектердің қозғалысының қарқынды болуын білдіреді. Жылу мөлшері – денеге берілген немесе одан алынған жылу энергиясының мөлшері. Жылу мөлшерін есептеу үшін Q=cmΔT формуласын қолданамыз, мұндағы Q – жылу мөлшері, c – заттың массасына тәуелді жылу сыйымдылығы, m – дененің массасы, ΔT – температураның өзгеруі. Мысалы, суға жылу бергенде оның температурасы көтеріледі, ал су суық болса, жылу суға беріледі. Осы формуланы пайдаланып, нақты өмірдегі жағдайларды есептеп көруге болады.

✏️ Мысалдар

1. Шешілген мысал 1: 500 г судың температурасы 20°С-тан 80°С-қа дейін көтерілді. Су үшін c=4200 Дж/кг·°С. Денеге қанша жылу берілді? Шешуі: 1) m=500 г=0,5 кг 2) ΔT=80-20=60°С 3) Q=cmΔT=4200·0,5·60=126000 Дж Жауап: 126000 Дж жылу берілді.
2. Шешілген мысал 2: Металлдың массасы 2 кг, оның жылу сыйымдылығы 390 Дж/кг·°С. Металлдың температурасы 100°С-тан 25°С-қа дейін төмендеді. Металлдан қанша жылу бөлінді? Шешуі: 1) m=2 кг 2) ΔT=25-100=-75°С (температура төмендеді) 3) Q=cmΔT=390·2·(-75)=-58500 Дж Жауап: 58500 Дж жылу бөлінді (жылу мөлшері теріс, яғни жылу бөлінді).
3. Шешілген мысал 3: 1 кг алюминийдің температурасы 15°С-тан 45°С-қа көтерілді. Алюминийдің c=900 Дж/кг·°С. Қанша жылу қажет? Шешуі: 1) m=1 кг 2) ΔT=45-15=30°С 3) Q=900·1·30=27000 Дж Жауап: 27000 Дж жылу қажет.

📝 Тапсырмалар

1. 500 г су 25°С-тен 75°С-қа дейін қыздырылды. Су үшін жылу мөлшерін есептеңіз (c=4200 Дж/кг·°С).
2. 1 кг темірдің температурасы 80°С-тен 30°С-қа дейін төмендеді. Темірдің жылу сыйымдылығы 460 Дж/кг·°С. Темірден бөлінген жылу мөлшерін анықтаңыз.
3. 2 кг судың температурасы 10°С-тан 50°С-қа көтерілді. Қанша жылу берілді?
4. 750 г алюминийдің температурасы 20°С-тен 60°С-қа көтерілді. Алюминийдің жылу сыйымдылығы 900 Дж/кг·°С. Қажетті жылу мөлшерін есептеңіз.

✅ Тест

1. Дененің температурасы не көрсетеді?

   • AДененің массасын
   • BДененің көлемін
   • CДенедегі бөлшектердің орташа жылдамдығындұрыс жауап
   • DДененің түсін

2. Q=cmΔT формуласындағы c не білдіреді?

   • AЖылу мөлшері
   • BЗаттың жылу сыйымдылығыдұрыс жауап
   • CДененің температурасы
   • DДененің массасы

3. Температураның өзгеруі ΔT қалай есептеледі?

   • AТөменгі температура минус жоғарғы температура
   • BТемператураның қосындысы
   • CЖоғарғы температура минус төменгі температурадұрыс жауап
   • DТемператураның көбейтіндісі

4. 500 г суды 20°С-тан 60°С-қа дейін қыздыруға қанша жылу керек? (c=4200 Дж/кг·°С)

   • A84000 Дждұрыс жауап
   • B126000 Дж
   • C8400 Дж
   • D42000 Дж

5. Металлдың температурасы 100°С-тен 50°С-қа төмендеді. Бұл кезде жылу мөлшері:

   • Aнөлге тең болады
   • Bқосылады
   • Cоң болады
   • Dтеріс боладыдұрыс жауап

6. Жылу мөлшерін анықтауда массаны қандай бірлікке ауыстыру керек?

   • Aмольге
   • Bкилограммғадұрыс жауап
   • Cграммға
   • Dлитрге

🏠 Үй тапсырмасы

• 300 г суды 15°С-тен 55°С-қа дейін қыздыру үшін қанша жылу керек? (c=4200 Дж/кг·°С)
• 1,5 кг темірдің температурасы 90°С-тен 40°С-қа дейін төмендеді. Темірдің жылу сыйымдылығы 460 Дж/кг·°С. Металлдан бөлінген жылу мөлшерін есептеңіз.

🎮 Интерактив ойындар

Бұл сабаққа дайын 3 ойын. SabaqAI-да оларды оқушылар тікелей экранда ойнайды.